ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

 

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥ:

         ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದಗೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಡತೆ, ನೈತಿಕತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

1. ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ: ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸನ್ನಡತೆಯುಳ್ಳ ಸತ್ಪ್ರಜೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಸರಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
3. ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ದಯೆ ತೋರುವುದು, ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮರ್ಯಾದೆ ನೀಡುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
4. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ; ಶಾಂತಿ, ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
5. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ: ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.
6. ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವು: ದೇಶದ ಕಾನೂನುಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶಗಳು

1. ವ್ಯಕ್ತಿವಿಕಸನ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ನಡತೆ, ಸತ್ಯಸಂದತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಸಮಗ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.
2. ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಿವು: ಸರಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುವ ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು.
3. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ: ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ, ದುರ್ಬಲರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಹಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು.
4. ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ: ವಿವಿಧ ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು.
5. ಉತ್ತಮ ಪೌರತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ: ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸುವುದು.
6. ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ: ಪ್ರಕೃತಿ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು.
7. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ: ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವುದು.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಗಳು/ಆಕರಗಳು (Sources of Value Education)

ಮಹಾನ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು:     

        ಮಹಾನ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಜೀವಂತ ಆದರ್ಶಗಳ ಕೈಗನ್ನಡಿ. ಕೇವಲ ತತ್ವ ಬೋಧನೆಗಿಂತ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ-ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಿದನೆಂದು ತೋರಿಸಲು

ಇವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನಗಳು. ಇದರ ಮಹತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ದೊರೆಯುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.

1.    ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ: (ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧೀಜಿ-ʼಸತ್ಯಶೋಧನೆʼ)        

          ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆಯು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ʼಮಹಾತ್ಮʼ ನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

2.    ಸಮಾನತೆ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ: (ಡಾ,ಬಿ.ಆರ್.‌ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ - ʼವೇಯ್ಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ವಿಸಾʼ ಹಾಗೂ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ)

        ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ನಡುವೆಯೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾದ ಅವರ ಬದುಕು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

3.    ಸರಳತೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮ: (ಡಾ. ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕಲಾಂ - ʼಅಗ್ನಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳುʼ):

        ರಾಮೇಶ್ವರಂ ನ ಬಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗುವವರೆಗಿನ ಅವಾರ ಪಯಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಶಕ್ತಿ, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ, ವಿನಮ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.

4.    ಧೈರ್ಯ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ: (ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ):

        ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಮಾನಸಿಕ ಶಕ್ತಿ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭ್ರಾತೃತ್ವದ  ಬೆಳೆಸಲು ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೇರಣೆ. “ಏಳಿ ಎದ್ದೇಳಿ, ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುವ ತನಕ ನಿಲ್ಲದಿರಿ”. ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ.

5.    ತ್ಯಾಗ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಿದಾನ (ಭಗತ್‌ ಸಿಂಗ್‌, ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಮುಂತಾದವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳು):

      ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ದೇಶದ ಹಿತವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಪರಮ ತ್ಯಾಗ, ನಿರ್ಭಯತೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಡುವ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಇವರ ಬದುಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ಕಲಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನೈತಿಕ ಪಾಠಗಳು

1.     ಮಹಾನ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೋಲು, ಅಪಮಾನ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರೇ. ಅವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಬಲ ಬರುತ್ತದೆ.

2.     ಆತ್ಮಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ವಿವರಿಸುವುದರಿಂದ, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

3.     ಶಿಸ್ತು ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಬಾಯಿಮಾತಾಗದೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳು

        ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳು ಅಥವಾ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಮಾನವನ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ಬೋಧನೆಗಿಂತ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀಡುವ ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

1.     ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಮತ್ತು ದಯೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

2.     ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು ಇದುರಿಸುವ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಕಲಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಪರರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಕರುಣೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆಯ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

3.     ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ “ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಫಲ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ” ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸರಿ-ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಾವೇ ವಿವೇಚಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

4.     ಪಂಚತಂತ್ರ, ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು, ಉಪನಿಷತಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು ಹಾಗೂ ಬೈಬಲ್ನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಂತಹ ಕಥೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಾದ ಶಾಂತಿ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

5.     ಶುಷ್ಕ ಉಪದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಕಥಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಕಲಿಯುವವರು ಆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

 

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ವೇದಗಳು:

           ವೇದಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿರದೆ, ಮಾನವನ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು  ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವದ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.  ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಂದರೆ,

1.     ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ: ಸತ್ಯಂ ವದ, ಧರ್ಮಂ ಚರ: “ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು” ಎಂಬುದು ವೇದಗಳ ಮೂಲ ಮಂತ್ರ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

2.     ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಏಕತೆ: ವಸುದೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ: ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ವೇದಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ.

         ಸಂಗಚ್ಚದ್ವಂ ಸಂವದಧ್ವಂ: ಋಗ್ವೇದದ ಈ ಮಂತ್ರವು”ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಯಿರಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಮನಸ್ಸುಗಳು ಒಂದಾಗಲಿ” ಎಂದು ಸಾರುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

3.     ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಗೌರವ: ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಥರ್ವವೇದದ ಭೂಮಿ ಸೂಕ್ತವು “ಭೂಮಿ ನನ್ನ ತಾಯಿ, ನಾನು ಆಕೆಯ ಪುತ್ರ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಜೀವನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

4.     ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ: ಹಿರಿಯರು, ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ  ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿನಯ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

5.     ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ: ಸರ್ವೇ ಭವಂತು ಸುಖಿನಃ “ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖವಾಗಿರಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನಿರಾಮಯವಾಗಿರಲಿ” ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಜದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಭಗವದ್ಗೀತ ಶ್ಲೋಕಗಳು

      ಶ್ರೀಮದ್ಬಗವದ್ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಸನ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.

ಗೀತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಬೋಧಿಸುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು:

1.     ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆ:

     ಕರ್ಮಣ್ಯೆವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ 1

      ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುರ್ಭೂರ್ಮತೇಸಜ್ಞೋಸ್ತ್ವ ಕರ್ಮಣಿ 11 (ಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 47)

ಮೌಲ್ಯ: ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ

ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಠಿ: ಫಲಿತಾಂಶ ಅಥವಾ ಅಂಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಚಿಂತಿಸದೆ, ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒತ್ತಡರಹಿತ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ.

2.     ಮನೋನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಮಚಿತ್ತತೆ:

      ಸಮದುಃಖಸುಖಂ ಧೀರಂ ಸೋಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ 11 (ಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 15)

ಮೌಲ್ಯ: ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ.

ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಠಿ: ಸೋಲು-ಗೆಲುವು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

3.     ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ:

                       ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ

                       ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್‌ 1

                       ಆತ್ಮೈವಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬಂಧುರಾತ್ಮೈವ

                       ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ 11 (ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಶ್ಲೋಕ 5)

       ಮೌಲ್ಯ: ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ

       ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಠಿ: ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಅಥವಾ ಅವನತಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಕಾರಣ. ಯಾರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣದೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಾವೇ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

4.     ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿನಯತೆ:

                    ಶ್ರದ್ದಾವಾಂಲ್ಲಭತೇ ಜ್ಞಾನಂ ತತ್ಪರಃ

                    ಸಂಯತೇಂದ್ರೀಯಃ 1

                    ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ದ್ವಾ ಪರಾಂ

                    ಶಾಂತಿಮಚಿರೇಣಾಧಿಗಚ್ಛತಿ 11 (ಅಧ್ಯಾಯ 4, ಶ್ಲೋಕ 39)

       ಮೌಲ್ಯ: ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆ.

       ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಠಿ: ಜ್ಞಾನ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಗುರು-ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ವಿನಯತೆ, ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಶ್ರದ್ದೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

5.    ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ನಡವಳಿಕೆ:

          ಯದ್ಯದಾಚರತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತದೇವೇತರೋ ಜನಃ 1

          ಸ ಯತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇ ಲೋಕಸ್ತದನುವರ್ತತೇ 11(ಅಧ್ಯಾಯ 3, ಶ್ಲೋಕ 21)

    ಮೌಲ್ಯ: ಆದರ್ಶ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ನಡತೆ.

    ಶಿಕ್ಷಣದ ದೃಷ್ಠಿ: ವಿದ್ಯಾವಂತರು, ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾಜ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುತ್ತದೆ.

        ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಮಾನಸಿಕ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಕಾವ್ಯ/ಪದ್ಯಗಳು

          ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯು ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಕವಿಗಳ ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

  ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಬೋಧಿಸುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು,

1.     ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ: 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ನಿತ್ಯ ಜೀವನದ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳಾಗಿವೆ.

·         ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಡತೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರ “ ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ, ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ…..” ಎಂಬ ಸಪ್ತಶೀಲಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಾಗಿವೆ.

·         ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ: “ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ”  ತತ್ವವು ದುಡಿಮೆಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

·         ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ: ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವರ್ಗಭೇದಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

2.     ಸರ್ವಜ್ಞನ ತ್ರಿಪದಿಗಳು: ಸರ್ವಜ್ಞನ ಮೂರು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯಗಳು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಜನಮನಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

·         ದಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ: “ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ತನಗೆ, ಬಚ್ಚಿಟ್ಟದ್ದು ಪರರಿಗೆ” ಎಂಬಂತಹ ಮಾತುಗಳು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

·         ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಸನ: ದುರಾಸೆ, ಡಾಂಭಿಕತೆ, ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.

3.     ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಪುರಂದರ ದಾಸರು, ಕನಕದಾಸ ರಂತಹ ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಠರ ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ;

·         ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಕನಕದಾಸರ “ ಕುಲ ಕುಲವೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರಿ” ಕೀರ್ತನೆಯು ಮಾನವ ಧರ್ಮವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂಬ ಸಂದೇಶ ಸಾರುತ್ತದೆ.

·         ಮಾನಸಿಕ ಶುದ್ದತೆ: ಹೊರಗಿನ ಆಡಂಬರಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ದತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ.

4.     ನವೋದಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯ: ಆಧುನಿಕ ಕವಿಗಳು ದೇಶಪ್ರೇಮ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

·         ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವ: ಕುವೆಂಪುರವರ “ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ, ಆಗು ನೀ ಅನಿಕೇತನ” ಸಂದೇಶವು ಕಿರಿದಾದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

·         ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆ: ಬೇಂದ್ರೆ, ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಮುಂತಾದವರ ಕವಿತೆಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಣುಕುಗಳು

            ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಣುಕುಗಳು ಕೇವಲ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬೋಧನಾ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.

1.     ನೈಜ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಧನೆ: ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಗಿಂತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನೈಜ ಘಟನೆಗಳು (ಉದಾ: ಧೈರ್ಯಸಾಹಸ ತೋರಿದ ಮಕ್ಕಳು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಹಣ ವಾಪಸ್‌ ಮಾಡಿದ ಆಟೋ ಚಾಲಕ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು) ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

2.     ಪ್ರಮುಖ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪರಿಚಯ:

·         ಪ್ರಾಮಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ: ಭ್ರಷ್ಠಾಚಾರದ ವಿರುದ್ದದ ವರದಿಗಳು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿಗಳು.

·         ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ದಯೆ: ಪ್ರವಾಹ, ಸಂಕಷ್ಠದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕಥೆಗಳು.

·         ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ: ಮರ ನೆಡುವಿಕೆ, ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಳು.

·         ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ: ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ವಚ್ಚತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅಂಕಣಗಳು.

3.     ವಿಮಾರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ:  ಸರಿ-ತಪ್ಪು, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತದೆ.

4.     ತರಗತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು:

·         ಕೊಲಾಜ್‌ ತಯಾರಿಕೆ: “ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ” ಅಥವಾ “ಮಾನವೀಯತೆ” ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಪತ್ರಿಕಾ ತುಣುಕುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ.

·         ಗುಂಪು ಚರ್ಚೆ: ಒಂದು ನೈತಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವುದು.

·         ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್‌ ಬುಕ್:‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಬರೆಯುವ ಹವ್ಯಾಸ.

          ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಣುಕುಗಳು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿಸದೆ, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ನೈಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳು

           ನೈಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳು ಮೌಲ್ಯಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ಬೋಧನೆಗಿಂತ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೈಜ ನಿದರ್ಶನಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

     ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ,

1.     ಸಾಲು ಮರದ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ-ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ:

·         ಘಟನೆ: ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕೊರಗನ್ನು ಮರೆತು, ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಆಲದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ನೀರೆರೆದು ಬೆಳೆಸಿದ ತಿಮ್ಮಕ್ಕನವರ ಜೀವನ.

·         ಕಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ: ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು.

2.     ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ-ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ:

·         ಘಟನೆ: ಕಛೇರಿಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯನ್ನು, ಸ್ವಂತ ಓದು-ಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಜೀವನ,

·         ಕಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ: ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಾದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ.

3.     ಡಾ, ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್‌ ಕಲಾಂ- ವಿನಮ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸೋಲನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ:

                   ಘಟನೆ: ಇಸ್ರೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಯೋಜನಾ  

                   ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಕಲಾಂ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸತೀಶ್‌ ಧವನ್‌

                   ಸೋಲಿನ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತರು. ನಂತರ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಕಲಾಂ ಇಡೀ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆ

                   ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನೀಡಿದರು.

                  ಕಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ: ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣ, ತಂಡ ಸ್ಪೂರ್ತಿ, ವಿನಮ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸೋಲಿನಿಂದ

                  ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವುದು.

4.     ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ – ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ:

ಘಟನೆ: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು (ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಕದ್ದ ಚಿನ್ನದ ತುಂಡು) ತಂದೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡದ್ದು.

ಕಲಿಸುವ ಮೌಲ್ಯ: ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತಾಪದ ಮೂಲಕ ಶುದ್ದೀಕರಣ.

     ನೈಜ ಘಟನೆಗಳು ನೀಡುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಹತ್ವ:

1.     ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ವೃದ್ದಿ: ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

2.     ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆ: ಕಷ್ಠದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ನೈಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.

3.     ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪ್ರಭಾವ: ನೀತಿ ಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ನಿಜವಾಗಿ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಥನಗಳು ನೈತಿಕ ದಾರಿದೀಪವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ದಾಖಲೆಗಳು

        ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಶಾಸನಬದ್ದ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

1.     ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳು:

ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಜತ್ಯಾತೀತತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವ.

ಪಾತ್ರ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಕಾನೂನಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

2.     ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು:

        ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ದೇಶ ಪ್ರೇಮ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ.

   ಪಾತ್ರ: ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು (ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ದಯೆ), ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಪತ್ರಾಗಾರ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇನಾನಿಗಳ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.

3.     ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು:

      ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಕಾಯಕ, ಸದ್ಗುಣ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಸತ್ಯಸಂಧತೆ.

      ಪಾತ್ರ:

      ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ ತತ್ವ, ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ

      ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಸರಳ ಜೀವನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ತ್ಯಾಗದ ಬೋಧನೆ.

      ಪಂಚತಂತ್ರಗಳು, ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಾಕಾವ್ಯಗಳು: ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ,

       ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.

4.     ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ದಾಖಲೆಗಳು:

   ಮೌಲ್ಯಗಳು:  ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ.

   ಪಾತ್ರ: ಯುನೆಸ್ಕೋ ವರದಿಗಳು್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್‌ ಆಯೋಗದ ವರದಿಗಳು ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.

5.     ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಚರಿಗಳು:

     ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸತ್ಯಶೋಧನೆ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿ.

     ಪಾತ್ರ: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ʼನನ್ನ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆʼ, ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌

      ಅವರ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಭಗತ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ರವರ ಜೈಲು ಡೈರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ

     ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ನೇರ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ

           ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ದಾಟಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗುವ ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳು ನೀಡುವ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಂದರೆ,

1.     ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತುಕಾಯಕ):

·         ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮೊದಲಾದ ಶಿವಶರಣರು ʼಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸʼ ಮತ್ತು ʼದಾಸೋಹʼ ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ದುಡಿಮೆಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.

·         ಜಾತಿ-ವರ್ಗ ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಕಳಬೇಡ-ಕೊಲಬೇಡ ಎಂಬ ಸಪ್ತಶೀಲಗಳ ಮೂಲಕ ನೈತಿಕ ಬದುಕಿನ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟರು.

2.     ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಮ್ರತೆ):

·         ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು ತಮ್ಮ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಡಾಂಬಿಕತೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು.

·         “ಕುಲ ಕುಲವೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರಿ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.

3.     ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯಗಳು (ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ):

·         ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಮೊದಲಾದ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯಗಳು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ, ಸ್ನೇಹ (ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರ), ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.

4.     ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ (ವಿಶ್ವಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆ):

·         ಕುವೆಂಪು ಅವರ ʼವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶʼ ಜಾತಿ, ಮತ, ದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ವಿಶ್ವಮಾನವನಾಗುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ.

·         ಬೇಂದ್ರೆ, ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಮೊದಲಾದವರ ಕೃತಿಗಳು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಪ್ರೀಯಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.

5.     ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯ):

·          ತ್ರಿಪದಿಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಕಿರಿಯರಿಗೆ, ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಗೌರವ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಧಾರೆ ಎರೆಯುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ

1.     ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಲ್ಲಿ ಇತರರ ನೋವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಗುಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

2.     ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಸರಿ-ತಪ್ಪನ್ನು ವಿವೇಚಿಸವ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

3.     ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಅರಿವು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

4.     ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಂತರೀಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು

          ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲ; ಅವು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ, ಸಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಜೀವಂತ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

1.     ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು:

·         ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ.

·          ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ ಅಥವಾ ಈದ್‌, ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್‌ ನಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರು ಜಾತಿ-ಮತ ಭೇದ ಮರೆತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

2.     ಕುಟುಂಬ ಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ:

·         ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಗೌರವ, ವಿನಯ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

·         ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಪಾದ ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದು, ಅವರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು, ಕಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಕೃತಜ್ಙತೆ ಮತ್ತು ವಿನಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.

3.     ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು:

·          ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಮ್ಮೆ.

·          ಯಕ್ಷಗಾನ, ಬಯಲಾಟ, ಹರಿಕಥೆ, ಕಥೆ-ಗಾದೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಸತ್ಯ, ದರ್ಮ ಮತ್ತು ಸದ್ವರ್ತನೆಯ ಮಹತ್ವ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.

4.     ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ:

·          ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಅಹಿಂಸೆ.

·          ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ, ಅರಳಿ ಮರದ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ದನ-ಕರುಗಳ ಪೂಜೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲದ ಮೇಲಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜೀವದಯೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

5.     ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ:

·          ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಉದಾರತೆ, ಕರುಣೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ.

·          “ಅತಿಥಿ ದೇವೋ ಭವ” ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ, ಅನ್ನದಾನ, ದಾಸೋಹ ಹಾಗೂ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು-ಮಜ್ಜಿಗೆ ಹಂಚುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ತೊರೆದು ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ

            ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಹೇಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ:

      ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ.

1.     ಸಂವಿಧಾನದ ಪೀಠಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು: ನ್ಯಾಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಮುಂತಾದ ಮೂಲಭೂತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

2.     ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು: ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ದೇಶಪ್ರೇಮದಂತಹ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

3.     ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆ: ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ʼಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮಭಾವʼ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

4.     ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ: ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತದೆ.

ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆಕರವಾಗಿ ಧರ್ಮ:

         ಧರ್ಮವು ಕೇವಲ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರವಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ದತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ತತ್ವ.

1.     ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು: ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕರುಣೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಇವು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳು ಬೋಧಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

2.     ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಸೇವೆ: ಬಡವರು, ನೊಂದವರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

3.     ಸ್ವಯಂ-ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರ: ತಪ್ಪು-ಒಪ್ಪುಗಳ ವಿವೇಚನೆ, ದುರಾಸೆ ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

4.     ವಿಶ್ವ ಭ್ರಾತೃತ್ವ: “ವಸುದೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ” (ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ) ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು

1.     ಜೀನ್‌ ಪಿಯಾಜೆ ಅವರ ನೈತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿದ್ದಾಂತ:

    ಪಿಯಾಜೆ ಮಕ್ಕಳ ಬೌದ್ದಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

·         ವಿಷಮ ನೈತಿಕತೆ/ ಪರಾಯತ್ತ ನೈತಿಕತೆ (ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 9 ವರ್ಷ):

         ಮಕ್ಕಳು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವವರು ರೂಪಿಸಿದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ನಿಯಮಗಳೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮ ಮುರಿದರೆ ತಕ್ಷಣ ಶಿಕ್ಷೆ ಖಚಿತ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ 5 ಕಪ್ ಒಡೆದ ಮಗು, ಕದ್ದು ತಿನ್ನಲು ಹೋಗಿ 1 ಕಪ್‌ ಒಡೆದ ಮಗುವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಈ ಹಂತದ ಮಕ್ಕಳು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ (ಏಕೆಂದರೆ 5 ಕಪ್‌ ಒಡೆದ ನಷ್ಠ ದೊಡ್ಡದು).

·         ಸ್ವಾಯತ್ತ ನೈತಿಕತೆ (ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು):

          ಮಕ್ಕಳು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಪ್ಪನ್ನು ಕೇವಲ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಅಳೆಯದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್‌ ಒಡೆದರೂ ಆ ಮಗುವಿನ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ, ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲು ಹೋದ ಮಗುವಿನದ್ದೇ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

2.     ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಕೋಹ್ಲ್‌ ಬರ್ಗ ಅವರ ನೈತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಯ ಮಾದರಿ:

      ಕೋಹ್ಲ್ ಬರ್ಗ್‌ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು 3 ಮುಖ್ಯ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು 6 ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

                      i.        ಪೂರ್ವ-ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಟ್ಟ:

·         ಹಂತ-1: ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡವಳಿಕೆ

·         ಹಂತ-2: ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭ ಅಥವಾ ತನಗೆ ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.

                     ii.        ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಟ್ಟ:

·         ಹಂತ-3: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆ.

·         ಹಂತ-4: ಸಮಾಜದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು.

                   iii.        ಉತ್ತರ-ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಟ್ಟ:

·         ಹಂತ-5: ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವ.

·         ಹಂತ-6: ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನವೀಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ.